Fizjologia

Fizjologia

Aktywność elektromiograficzna

Odcinek odbytniczo-odbytowy charakteryzuje się dużego stopnia odrębnością i niezależnością motoryczną. Znane są trzy typy motorycznej aktywności dystalnej części jelita grubego. Pierwszą z nich jest aktywność segmentalna - czyli odcinkowe (0,5- 1,5 cm) skurcze całego obwodu jelita, wywołane głównie skurczem warstwy okrężnej mięśniówki, dzielące i mieszające zawartość jelita, nie przesuwając go. Czas trwania od 13% do 50% całkowitej aktywności motorycznej jelita. W górnej części odbytnicy, w porównaniu do esicy ich amplituda jest niższa a częstotliwość wyższa. Drugą jest aktywność propulsywna ? fale wolne na pewnych odcinkach mają stała częstość i są ?sprzężone w czasie? to znaczy, że w wyniku pewnego stałego opóźnienia depolaryzacji fala perystaltyczna przechodzi ze stała szybkością przez cały segment jelita dając skurcze mięśniówki okrężnej poprzedzone relaksacją odcinka przedskurczowego, szerzące się z szybkością ok. 2,5 cm/sek. z doogonową propagacją. Mają one na celu przesuwanie mas stolca w kierunku doodbytniczym i są zależne od wypełnienia jelita. Ruchy masowe ? są obecne w całym jelicie grubym i obserwowane u człowieka tylko kilkakrotnie w ciągu doby, szczególnie po jedzeniu. Rozprzestrzeniają się one z relatywnie dużą prędkością (1 cm/sek.) doogonowo przy dużej amplitudzie i czasie trwania około 1 minuty.
 


Regulacja aktywności skurczowej odbytnicy.


Czasowa i przestrzenna organizacja aktywności skurczowej jelita grubego podlega złożonej kontroli poprzez regulację miogenną, nerwową i hormonalną. Regulacja miogenna odpowiada za powstanie i rozprzestrzenianie fal wolnych. Na szczycie depolaryzacji fal wolnych występują potencjały czynnościowe wyzwalające aktywność skurczową.
Za regulację nerwową odpowiada system śródściennych zwojów nerwowych Auerbacha zlokalizowanych pomiędzy warstwą okrężną a podłużną błony mięśniowej oraz komunikujących się z nimi drogą włókien nerwowych zazwojowych splotami podśluzówkowymi Meissnera. Ważną rolę w regulacji nerwowej pełnia śródmiąższowe komórki Cajala zlokalizowane głównie w obrębie błony mięśniowej ściany jelita, między włóknami warstwy okrężnej a podłużnej. Generują one fale wolne, i są zarazem wewnętrznym mediatorem transmisji nerwowo-motorycznej przewodu pokarmowego. Komórki Cajala nazywane są "mózgiem jelitowym" wraz z układem aferentnych i eferentnych włókien nerwu błędnego oraz nerwów splotu miednicznego są odpowiedzialne za wewnętrzną regulację nerwową ściany jelita. Natomiast komórki zwojów rdzeniowych i przykręgowych układu autonomicznego odpowiadają za regulację zewnętrzną.
Regulacja hormonalną w ścianie jelita jest zależna od cholinergicznych włókien pobudzających oraz adrenergicznych włókien hamujących, które są dodatkowo uzupełnione układem nieadrenergicznym i niecholinergicznym (NANC), czyli purynergicznym układem hamującym. Oprócz w/w, w ścianie jelita występują także neurony wydzielajace aminy: serotoninę, dopaminę i histaminę. Odruch perystaltyczny modyfikowany jest poprzez pozazwojowe, adrenergiczne włókna ze zwojów przykręgowych i cholinergiczne przedzwojowe włókna ośrodków rdzeniowych.


Mięsień zwieracz wewnętrzny odbytu jest przedłużeniem zgrubiałej warstwy okrężnej mięśniówki odbytnicy obejmującej jej najbardziej dystalny odcinek, ale jego elektryczna aktywność znacznie różni się od pozostałej części jelita grubego. Czynnościowo składa się on z dwóch odcinków: - proksymalnego posiadającego pojedyncze komórki zwojowe i zakończenia adrenergicznych włókien nerwowych, zależnego od purinergicznego układu hamującego, ulegającego relaksacji w rekto-analnym odruchu hamowania oraz dystalna część pozbawiona komórek zwojowych, pozostająca prawdopodobnie pod kontrolą włókien purinergicznych i hormonów jelitowych, nie ulega relaksacji poprzez recto-analny odruch hamowania. Stan tonicznego napięcia utrzymany jest poprzez wolne zmiany rytmu ECA w wyniku spontanicznej depolaryzacji komórek. Mięsień zwieracz zewnętrzny odbytu i mięsień łonowo odbytniczy reagują synergistycznie. Mięśnie te wykazują aktywność nie tylko w trakcie czuwania, lecz także i w trakcie snu. Charakteryzuje się częstością impulsów 2-5/sek., i amplitudą 0,25-1 mV jednakową dla obu mięśni.


Pełna kontrola aktu defekacji to zdolność do powstrzymania przygotowanej do wydalenia zawartości odbytnicy do chwili, gdy będzie to możliwe z punktu widzenia norm psycho-społecznych. Odbytnica, mięśniówka dna miednicy małej, zwieracze odbytu to anatomiczne struktury odpowiedzialne za prawidłowy mechanizm trzymania stolca. Właściwa dla ściany bańki odbytnicy podatność i elastyczność, tj. zdolność do rozciągania pod wpływem nagromadzonej objętości, obecność fałdów poprzecznych i prawidłowy kąt rekto-analny spełniające rolę mechanicznych zastawek warunkują jej rezerwuarowe funkcje. Gwałtowne rozciągnięcie ściany dystalnej części odbytnicy poprzez masy stolca wyzwalają odbytniczo-odbytowy odruch hamowania (Rectoanal Inhibitory Reflex - RAIR). Prowadzi on do bezwiednej relaksacji proksymalnej części wewnętrznego zwieracza odbytu (IAS) i jednoczesnego odruchowego skurczu poprzecznie prążkowanego mięśnia zwieracza zewnętrznego i mięśniówki dna miednicy małej szczególnie, pętli mięśnia łonowo-odbytniczego. Wrażliwe na rozciąganie receptory znajdujące się w mesorektum informują poprzez układ włókien aferentnych korę mózgu o inicjacji aktu defekacji. W sytuacjach sprzyjających oddaniu stolca dochodzi do dowolnej relaksacji zwieracza zewnętrznego.
Mięsień łonowo-odbytniczy tworzy wraz z mięśniem zwieraczem zewnętrznym odbytu funkcjonalna całość, odpowiedzialną za dowolną kontrolę aktu defekacji.
Pobudzenie receptorów wrażliwych na rozciąganie w obrębie ściany odbytnicy, okolicy parapuborektalnej, i w samym mięśniu łonowo odbytowym powoduje na drodze reflektorycznej (rekto-analny odruch hamowania) relaksację zwieracza wewnętrznego. Poprzez włókna aferentne pobudzenie przekazane jest poprzez neurony wstawkowe do krzyżowych ośrodków rdzenia kręgowego i poprzez eferentne włókna nerwu sromowego do poprzecznie prążkowanych mięśni zwieracza zewnętrznego, powodując jego odruchowy krótkotrwały skurcz zapobiegający niekontrolowanemu wydaleniu mas stolca lub gazów.

Marcin Nowak - ZnanyLekarz.pl