Schorzenia

Popromienne zapalenie odbytnicy

Nieruchomość odbytnicy i esicy i ich obecność w płaszczyznach napromieniania nowotworów złośliwych narządów miednicy mniejszej warunkuje częstość zmian popromiennych w tym odcinku przewodu pokarmowego. Czynnikami predysponującymi do ich wystąpienia są przebyte operacje w jamie brzusznej, nadciśnienie tętnicze przebiegające z wtórnymi zmianami naczyniowymi, cukrzyca, stany zapalne w miednicy, przebyta chemioterapia (np. 5-FU, cisplatyna, metotreksat) i zaawansowany wiek. Ostre zapalenie rozwija się najczęściej w 2 do 6 tygodni po zakończeniu radioterapii i ma charakter samoograniczający się; dotyczy od 50 do 75% pacjentów. W obrazie klinicznym dominuje śluzowa biegunka, bolesne parcie, nudności i wymioty oraz kurczowe bóle brzucha. U 1/3 pacjentów ze zmianami ostrymi rozwijają się zmiany przewlekłe. Zmiany wczesne (w badaniu wykonywanym do 6. tygodnia po radioterapii) charakteryzuje obrzęk i kruchość błony śluzowej oraz rozlany rumień. Śluzówka jest ciemna, czasami z owrzodzeniami, trochę podobna do obrazu w colitis ulcerosa. PZJG pojawia się między 3. a 24. miesiącem po zakończeniu radioterapii u 5 do 30% chorych. Najistotniejszym problemem są krwawienia (70% pacjentów). Jeśli nie wymagają transfuzji i towarzyszą im minimalne objawy jelitowe, to spontanicznie ustępują u 70% pacjentów w ciągu 2 lat. Przy ciężkim uszkodzeniu (konieczność transfuzji krwi oraz znaczące objawy jelitowe) odsetek spontanicznych remisji wynosił 0%, połowa chorych wymagała interwencji chirurgicznej, a śmiertelność sięgała 40%.

Ponadto, częste są zaburzenia funkcji odbytu i odbytnicy (gwałtowne parcie na stolec, nietrzymanie stolca), bóle w okolicy odbytu, biegunka, owrzodzenia, zwężenia i przetoki (14%). W zaburzeniach funkcjonalnych kluczową rolę odgrywa zmniejszenie objętości czynnościowej odbytnicy i upośledzenie funkcji receptorów czuciowych. Zmiany późne (obserwowane między 6. a 12. miesiącem) to obraz matowej i bladej błony śluzowej jako efekt włóknienia i obrzęku warstwy podśluzowej. Zmiany naczyniowe o typie teleangiektazji chakrakteryzują się kruchością i krwawieniem kontaktowym, zlokalizowne są najczęściej między 4 a 8 cm od zewnętrznego brzegu kanału odbytu. Owrzodzenia, występujące głównie w zagięciu esiczo-odbytniczym i w kanale odbytu, zajmują niejednokrotnie cały obwód. Zwężenia spotyka się przede wszystkim w esicy. Przetoki okołoodbytowe i esicze to w większości przetoki jelitowo-pochwowe. W przebiegu PZJG często obserwuje się rozbieżność obrazu klinicznego i endoskopowego.

Objawy kliniczne - zmiany endoskopowe

  • I° - łagodne uszkodzenie minimalne krwawienie, teleangiektazje, obrzęk pogrubienie, zblednięcie
  • II° - umiarkowane umiarkowane krwawienie + niewielkie zaburzenia funkcji jelit j.w. + kruchość błony śluzowej
  • III° - ciężkie uszkodzenie ciężkie krwawienie wymagające transfuzji krwi i zaburzenia funkcji jelit + ból okolicy odbytu owrzodzenia, przetoki, martwica
Marcin Nowak - ZnanyLekarz.pl