Schorzenia

Wypadanie odbytnicy

Jest to wypadanie tkanek odbytu lub odbytnicy na zewnątrz ciała. Wypadanie częściowe, tak zwane wypadanie odbytu to choroba, w której wypadnięciu ulega jedynie błona śluzowa odbytu. Wypadanie całkowite, czyli wypadanie odbytnicy, to stan, w którym na zewnątrz wypada (wynicowuje się) ściana odbytnicy w swej pełnej grubości, podczas gdy rozciągnięty kanał odbytu pozostaje na swoim miejscu. Wypadanie odbytnicy i odbytu stanowi najbardziej zaawansowane stadium choroby, w którym na zewnątrz ciała wydostaje się ściana odbytnicy wraz z błoną śluzową kanału odbytu. Choroba występować może w każdym wieku, jednak najczęściej dotyczy dzieci w wieku 1-3 lat oraz kobiet po 60 roku życia.

Najczęstsze dolegliwości i objawy
Najbardziej typowym objawem jest pojawienie się wypadniętego odbytu lub odbytnicy, który w początkowych stadiach choroby występuje tylko po oddaniu stolca, a później, w miarę jej postępu zdarza się nawet po niewielkim skurczu mięśni brzucha, na przykład w trakcie kaszlu czy kichania. W zaawansowanym stadium pozostają one stale na zewnątrz otworu odbytu. W przypadku wypadania odbytu długość odcinka wypadniętej błony śluzowej zwykle nie przekracza 3-4 cm, zaś jej fałdy układają się promieniście wokół otworu odbytu. Wypadnięta odbytnica jest zwykle dużo dłuższa z charakterystycznym okrężnym układem fałdów. Często wynicowana błona śluzowa ma postać miękkiej, obrzękniętej, czerwono-sinej, bezkształtnej masy lub guza, stąd jednoznaczna identyfikacja wypadniętego odcinka jelita może być trudna i wymagać badania przez lekarza-specjalistę

Kontaktu z lekarzem wymaga:
Każdy przypadek wypadania odbytu lub odbytnicy lub tylko podejrzenie choroby wymaga konsultacji lekarskiej. Powinna być ona szczególnie pilna w przypadku pojawienia się krwi, trudnego do zniesienia bólu brzucha lub okolicy odbytu, gorączki lub niemożności odprowadzenia wypadniętej błony śluzowej z powrotem do kanału odbytu.


Wypadanie odbytu i odbytnicy jest zwykle wynikiem wrodzonego lub nabytego osłabienia mięśni, na których podwieszona jest odbytnica oraz mięśni krocza. Choroba może rozwijać się także w związku ze znacznego stopnia osłabieniem i zwiotczeniem zwieraczy odbytu. Przyczyna wrodzonej postaci choroby występującej u małych dzieci nie jest jak dotąd jednoznacznie wyjaśniona.

Czynniki sprzyjające zachorowaniu

  • Nadmierne parcie na stolec, przewlekłe zaparcie, nawracające biegunki, nadużywanie środków przeczyszczających
  • Wielokrotne porody, zwłaszcza jeżeli połączone były z szyciem naciętego lub pękniętego krocza
  • Choroby przebiegające z przewlekłym kaszlem
  • Nieleczone żylaki odbytu
  • Stany po rozległych operacjach okolicy odbytu
  • Płeć żeńska i podeszły wiek
  • Choroby neurologiczne, zwłaszcza stwardnienie rozsiane, niedowłady po udarach mózgu, uszkodzenie kręgosłupa
  • Stany znacznego wyniszczenia lub niedożywienia

Sposoby zapobiegania

  • Unikanie zaparć oraz biegunek, dbałość o prawidłową konsystencję stolca oraz regularne wypróżnienia
  • Kobiety powinny po porodzie wykonywać serie specjalnych ćwiczeń (tak zwane ćwiczenia Kegla), aby uniknąć nadmiernego zwiotczenia mięśni krocza i miednicy

Przewidywany przebieg choroby
W przypadkach prawidłowo leczonych zwykle dochodzi do ustąpienia choroby, zaś u dzieci zwykle mija ona zupełnie bez śladu. Przy braku leczenia stopniowo nasilają się objawy prowadzące do znacznego stopnia pogorszenia jakości życia, a często nawet do rozwoju poważnych stanów nerwicowych.

Możliwe powikłania

  • Owrzodzenie (ubytek, pęknięcie) błony śluzowej i krwawienie w przypadkch stałego wypadnięcia odbytu lub odbytnicy
  • Nieodwracalne rozciągnięcie zwieraczy odbytu prowadzące do uciążliwego nietrzymania gazów i stolca

Badania dodatkowe
Podstawą rozpoznania jest rozmowa lekarza z pacjentem, a następnie staranne oglądanie i badanie odbytu i jego okolicy. Dodatkowo często wykonuje się endoskopowe badania głębiej położonych odcinków odbytu i odbytnicy, a więc anoskopię, rektoskopię lub nawet sigmoidoskopię. W przypadku zakwalifikowania do leczenia operacyjnego wykonuję się rutynowe badania oceniające ogólny stan pacjenta.


Celem leczenia jest całkowite zlikwidowanie wypadania odbytu lub odbytnicy oraz zabezpieczenie pacjenta przed nawrotem choroby. Wybór metody leczenia zależy przede wszystkim od przyczyny choroby i stopnia jej nasilenia.

Leczenie farmakologiczne
Zastosowanie znajdują niekiedy jedynie środki zmiękczające stolec, które mają za zadanie zapobiegać zaparciu.

Leczenie operacyjne
Zwykle nie jest potrzebne w przypadku wypadania odbytu u dzieci, które najczęściej ustępuje samoistnie w ciągu kilku lat. W przypadku wypadania odbytu lub odbytnicy u dorosłych postępowanie może polegać na:

  • Ręcznym odprowadzeniu wypadniętego odcinka do kanału odbytu i jego zwężeniu przy pomocy grubego szwu zakładanego pod skórę wokół otworu odbytu
  • Chirurgicznym wycięciu nadmiaru wypadniętej błony śluzowej i przyszyciu jej pozostałej części do brzegu odbytu
  • Wykonaniu odpowiedniego zabiegu operacyjnego ? w przypadku współistniejących żylaków odbytu
  • Wykonaniu operacji wewnątrzbrzusznej na odbytnicy, takiej jak: zamocowanie odbytnicy w jamie brzusznej przy pomocy jej połączenia z kością krzyżową specjalną taśmą lub siatką teflonową (tak zwana operacja Ripsteina), albo
  • wycięcie (resekcja) części odbytnicy mające na celu jej skrócenie i zabezpieczenie przed wypadaniem ? przy zaawansowanym wypadaniu odbytnicy
Marcin Nowak - ZnanyLekarz.pl