Schorzenia

Torbiel włosowata

Torbiel włosowa (cystis pilonidalis) jest chorobą występującą głównie u osób młodych (0,7% populacji), trzy razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. W przeszłości powszechnie stosowano leczenie zachowawcze, ponieważ wycięcie tego rodzaju torbieli wiązało się z dużą częstością nawrotów.

Etiologia i patogeneza
Krzyżowo-guziczna torbiel włosowa jest chorobą nabytą. Dochodzi do niej w wyniku powiększenia się i zakażenia mieszków włosowych w okolicy krzyżowo-guzicznej. Czynniki sprzyjające chorobie to nadmierna potliwość, niska higiena osobista i powtarzające się urazy. Dolegliwości związane z chorobą zwykle ustępują samoistnie około 40. rż.
Torbiel włosowa może objawiać się jako ostry ropień lub jako prosta, złożona albo nawracająca torbiel włosowa, dlatego sposób leczenia należy dostosować do stopnia zaawansowania choroby. Najczęstszym objawem jest bolesny, chełboczący guz zlokalizowany w okolicy krzyżowo-guzicznej, może się jednak zdarzyć, że jedyną oznaką choroby będzie zapalenie tkanki podskórnej (cellulitis). W przypadku przewlekłego przebiegu choroby stwierdza się zwykle leżące pośrodkowo pierwotne ujścia lub zagłębienia w bruździe międzypośladkowej około 5 cm powyżej odbytu. Pierwotny kanał torbieli o długości 2?5 cm leży w linii pośrodkowej i wyścielony jest nabłonkiem płaskim. Z kanałem tym może się łączyć jama ropnia lub dodatkowe kanały, a z zagłębień mogą wystawać włosy niemające kontaktu ze skórą. Wtórne otwory widoczne są jako uniesienia tkanki ziarninowej, z których sączy się treść surowiczo-ropna. Większość kanałów biegnie w kierunku dogłowowym, zdarza się jednak, że niektóre z nich przebiegają w kierunku odbytu i są trudne do zróżnicowania z przetokami odbytu lub zapaleniem gruczołów potowych. Dokładne badanie fizykalne pozwala zawsze na stwierdzenie jednego lub kilku zagłębień w linii pośrodkowej, często trudnych do zauważenia z powodu towarzyszącego obrzęku. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić czyraka, ziarninę kiłową lub gruźliczą, promienicę oraz zapalenie kości i szpiku z czynnymi przetokami. Ropień powstały na podłożu zatoki włosowej zawiera florę mieszaną z przewagą beztlenowców, głównie z gatunku Bacteroides oraz ziarniaków beztlenowych. Podawanie antybiotyków w okresie okołooperacyjnym nie jest jednak wskazane (z wyjątkiem szczególnych przypadków, np. u chorych na cukrzycę lub inne choroby upośledzające odporność organizmu).


Sposób leczenia zależy od stanu miejscowego, stanu ogólnego chorego, obecności chorób towarzyszących, preferencji chorego oraz umiejętności i możliwości lekarza.

Ropnie lokalizują się zwykle bocznie i dogłowowo w stosunku do zakażonej zatoki włosowej, a ich nacięcie i drenaż można wykonać w warunkach ambulatoryjnych, w znieczuleniu miejscowym. Nacięcie wykonuje się poza linią pośrodkową (rany w szczelinie międzypośladkowej goją się powoli i źle), włosy znajdujące się w jamie ropnia należy usunąć, a jamę dokładnie wyłyżeczkować i wypłukać. Po zabiegu należy codziennie myć ranę, a otaczające włosy golić co 2 tygodnie przez co najmniej 3 miesiące po zagojeniu się rany. Postępowanie takie umożliwia wyleczenie zatoki włosowej w 60?76% przypadków.Dobre wyniki daje leczenie zachowawcze za pomocą ozonoterapii, która utrudnia rozwój bakterii beztlenowych, zwykle znajdujących dobre warunki rozwoju w szczelinie międzypośladkowej. Niektórzy autorzy z powodzeniem stosują krioterapię, usuwając przy użyciu odpowiedniego krioaplikatora zawartość torbieli włosowej.Leczenie przewlekłej nawracającej torbieli włosowej obejmuje wiele możliwości: oszczędne wycięcie, wstrzyknięcie fenolu, nacięcie i marsupializację lub rozległe miejscowe wycięcie.

Wycięcie oszczędne
Oszczędne wycięcie pośrodkowo położonych zagłębień polega na usunięciu zmian i dokładnym oczyszczeniu jamy z włosów i martwiczych tkanek przy użyciu cienkiej szczoteczki. Współczynnik wyleczeń uzyskiwanych po zastosowaniu tej metody wynosi 85%, a jako jej zalety wymienia się małe rozmiary rany, możliwość wykonania zabiegu w warunkach ambulatoryjnych, brak konieczności częstych zmian opatrunku oraz szybkie gojenie się rany (zwykle w ciągu 3 tygodni). Ten sposób postępowania jest leczeniem z wyboru w przypadku przewlekłych niepowikłanych torbieli oraz niektórych nawrotowych torbieli zatok włosowych.

Nacięcie i marsupializacja
Metoda ta polega na otwarciu kanału w linii środkowej i usunięciu za pomocą łyżeczki martwiczych tkanek. Tkanki włóknistej kanałów nie wycina się, lecz zszywa z brzegami rany, która staje się przez to mniejsza i płytsza niż po rozległym wycięciu (zewnętrzna marsupializacja). Zabieg można wykonać w warunkach ambulatoryjnych. Gojenie trwa zwykle 6 tygodni, epizody nawrotów są rzadkie (ok. 8% w ciągu długiego okresu obserwacji).

Rozległe wycięcie miejscowe
Rozległe wycięcie miejscowe polega na usunięciu w bloku wszystkich kanałów wraz z marginesem prawidłowej tkanki (wynoszącym ok. 5 mm). Cięcie sięga w głąb aż do powięzi krzyżowo-guzicznej. W kierunku bocznym nie należy przekraczać powięzi pośladkowej. Pierwotne zamknięcie rany sprzyja jej gojeniu, jednak metoda obarczona jest dużą częstością nawrotów, sięgającą 40%. Pozostawienie otwartej rany w celu wygojenia przez ziarninowanie zmniejsza częstość nawrotów. Uważa się jednak, że technika ta nie ma przewagi nad marsupializacją i należy unikać jej stosowania.

Płat Limberga
Alternatywna metoda leczenia polega na wycięciu torbieli włosowej z szerokim marginesem i pokryciu ubytku za pomocą płata Limberga. Metodę tę charakteryzuje niewielki odsetek nawrotów (0-3%).

Marcin Nowak - ZnanyLekarz.pl